Lifestyle

Genieten van frieten/Prat op patat

7min

Zeg je Nederland, dan zeg je friet. (Of patat!) De Hollandse glorie raakt ons, maakt ons trots, enthousiast en tegelijkertijd ook verdeeld.

Waar andere landen trots zijn op bijvoorbeeld tapas, pizza of pasta gaan wij prat op patat. En als je bent wat je eet, dan zijn wij Nederlanders friet. Oftewel ‘du frites, c’est nous!’ Waarom – en hoe! – frituur een klein land diep raakt.

Wereldwijd belang
Om te beginnen beseffen we terdege dat andere landen ook van friet houden. Het hoort bij onze wereldwijde, populaire cultuur. Zo kun je patat eten van Amsterdam tot pak ‘m beet aan de Zuidpool toe. Yup we’re all lovin’ it. Daarnaast inspireert het de kunsten – zie hier of bekijk het olieverfschilderij van Tjalf Sparnaay bovenaan dit artikel nogmaals – en ook de mode, van catwalk tot streetwear. Patatten hebben zelfs aantoonbaar de wereldgeschiedenis beïnvloedt: de stroom migranten vanuit Ierland naar Amerika begin 19e eeuw kwam op gang dankzij diverse mislukte aardappeloogsten. En in Nederland vallen we in moderne tijden af en toe nog in de patatten wanneer de aardappeloogst slecht is. Dat de friet daarom korter en duurder wordt dat jaar haalt met gemak het nieuws en alle krantenkoppen in ons kikkerland.

De oorsprong van patates-frites ligt in België. Beeld afkomstig uit de encyclopedie ‘Asterix en de Belgen’ door Dhr. Goscinny en Dhr. Uderzo (1979).

De oorsprong van patates-frites ligt in België. Beeld afkomstig uit de encyclopedie ‘Asterix en de Belgen’ door Dhr. Goscinny en Dhr. Uderzo.

Friet front
We willen maar zeggen: het gefrituurde goud doet er wereldwijd toe, oké, maar toch een beetje meer in onze contreien. Het veroorzaakt zelfs een landelijke strijd met twee duidelijk aanwijsbare kampen. Zij die friet bestellen, of zij die trek in patat hebben. Het friet front ligt letterlijk ergens in het midden. Grofweg is Nederland in te delen in het Noordelijke Patat– en het Zuidelijke Frietgebied.

Schematische weergave van Friet-Patat discussie (Kaart: 'Patates frites' door Jan Stroop, 1972).

Schematische weergave van Friet-Patat discussie (Kaart: ‘Patates frites’ door Jan Stroop, 1972).

Waar je geboren wordt bepaalt simpelweg je voorkeur. En het ergste is: blijkbaar maakt het niet uit hoe je het beestje bij de naam noemt. Het is allebei goed. Het zelfstandig naamwoord patat betekent aardappel (Vlaams- Nederlands) en friet betekent ‘gefrituurde reepjes aardappel. Het scheelt zo weinig, dat je kunt stellen dat het bijna hetzelfde is. We herhalen: er is dus geen goed of fout! Het kan vreedzaam naast elkaar bestaan.

Niet dat daarmee officieel een einde is gekomen aan de taalstrijd. Deze zal altijd voortduren omdat het nou eenmaal een lekker onderwerp van gesprek is. Overal en altijd. Net zoals dat de Spanjaarden het uren over olijfolie kunnen hebben, de Italianen ellenlang bomen over hun moeder en de Fransen voorbeeldig poëzeren over wat goede wijn is, daar hebben wij kaaskoppen het dus over den frituur.

Friet Met?
Nou zijn er in ons land evenveel mensen als meningen over hoe je de frietjes moet eten. Het behoeft in 99% van de gevallen een sausje. De mensen achter de toonbank van de snackbar zullen daarom ook steevast vragen: “Friet met of friet zonder?” Doet u maar friet met alstublieft, tot gruwel van de meeste buitenlanders en John Travolta in Pulp Fiction: “Mayonaise! I’ve seen them do it. They f*cking drown them in this sh*t!”

John Travolta en Samuel L. Jackson verbazen zich over mayonaise op friet in Pulp Fiction

Of we laten er curry, saté (of pindasaus…), ui, kapsalon, joppie, kerrie, samurai, citroenmayo, azijn, sambal, kaas, et cetera op doen. Er bestaan tientallen frietsauzen maar de gemiddelde snackbar zal er slechts zo’n tien in het assortiment hebben zitten. Uiteraard tegen meerprijs want gratis saus, daar doen ze niet aan. Nou is iets als de wiet-saus in Nederland wellicht het betalen waard terwijl we daarentegen geen cent extra zouden geven voor wat boter en suiker over de friet zoals ze dat soms in Vietnam verkopen. Ja, er bestaan heel wat bijzondere frietsaus gewoontes, binnen en buiten Nederland.

Dutch tapas
Dan zijn we er nog niet. Naast saus komt er nog meer kijken immers. De snacks! Jawel. Zie het als Dutch tapas. De vette hap wordt namelijk vaak vergezeld door een gefrituurd bijgerecht als een kroket of frikandel, bereklauw, kaassouffle, kipvinger en ga zo maar door. De inmiddels in Nederland ingeburgerde Zuid Koreaanse Vinnie Ko verbaast zich zo over deze vreemde gewoonte dat hij er een smakelijke column over schreef. Voor hem is alleen friet, zonder iets, goed genoeg. En dat mag.

Kroket hoort bij friet/patat

De kroket hoort er heus wel bij hoor!

Echter, wij Hollanders slaan de snack minstens zo hoog als onze friet aan. Zelfs zodanig dat er een Week van de Croquet bestaat die al eens leidde tot een kroket van 1 meter 60 groot. Dit Guinnes world record woog 250 kilogram en er was  1200 liter frituurvet nodig om ze te frituren. Dezelfde Croquet week leidde ook tot – tijdelijk verkrijgbare – kroketten met erwtensoep-, haring-, appeltaart- of bijvoorbeeld biersmaak. Minstens zo bijzonder en het proberen waard zijn de speciale bitterballen die we hier beschrijven. Geloof ons: dit is slechts het topje van het topje van de ijsberg aan het zeeeeer ruime assortiment aan snacks. Breek ons de (vette) bek niet open. Wij kunnen er nog uuuuren over doorgaan.

Conclusie & Tips
Ja. Ja. En: ja. We nemen onze patat cultuur zeer serieus. En dan toch kan het zo zijn dat je ergens een vieze puntzak zoute steeltjes geserveerd krijgt. Een schande! Zonde! Om teleurstelling te voorkomen tippen wij van WAW – zelfverklaard frituur connaisseur – de beste frietstekjes en bitterballen van Amsterdam en omstreken. Zo ga je altijd goed.

CHECK OOK: 

Facebook Comments